ऋषिकेश-मसूरी - भाग ४!

आमचा adventourous दिवस उजाडला आणि आम्ही तयारीला लागलो. सकाळी ऑफिसचं थोडं काम केलं. नाश्ता न करता एक एक प्रोटीन बार खाल्ला आणि कमीत कमीत सामान वॉटरप्रूफ छोट्या बॅग मध्ये घेऊन राफ्टिंग साठी निघालो!

शक्यतो dryfit कपडे घालावे आणि पायात सँडल घालाव्या. मी चपला घातलेल्या ज्या नंतर गंगार्पण झाल्या!

आम्ही अनेक लोकांना विचारून नंतर आमच्या झॉस्टेलच्या अगदी जवळच असलेल्या माणसाकडे अवघ्या ४०० रुपयात बुकिंग केलं! झॉस्टेल मध्ये भेटलेल्या काही मुलांकडून त्याची माहिती मिळाली होती.

सगळ्यात मोठा फायदा हा होता की तो इथून पिक-अप आणि इथेच ड्रॉप देणार होता त्यामुळे ओलेत्याने ऋषिकेश फिरायची वेळ येणार नव्हती!

आम्ही गेलो आणि ऑफिसमध्ये बसलो.

 त्याला विचारलं आणखी किती लोक आहेत तर तो म्हणाला आज वातावरण खूप थंड असल्याने दोघांनी बुकिंग कॅन्सल केलं आहे, त्यामुळे तुम्हीच दोघी आहात!

आता आली पंचाईत!

आम्हाला दुसऱ्या दिवशी मसुरीसाठी निघायचं होतं त्यामुळे पोस्टपोन होणं अवघड होतं, आमच्याबरोबर झॉस्टेल मध्ये असलेल्या मुलांनी दुसऱ्या दिवशीचं बुकिंग केलेलं त्यामुळे तो आम्हाला सांगत होता की तुम्ही उद्या त्यांच्याबरोबरच करा. आम्हीही जरा विचार करत होतो, पण म्हंटलं आधी आजची पूर्ण शक्यता पडताळून बघू म्हणून जरा त्याला - मग तुम्ही आधी कळवायला पाहिजे होतंत, आम्हाला आजच करायचंय, उद्या जमणार नाही - असं जरा कडक स्वरात सांगितलं.

मग त्याने दोन ठिकाणी फोन केला आणि आणखी दोघा जणांची व्यवस्था केली!

आता आम्ही एकूण चार जण होतो!

दोघींनीच जायला नकार देण्याचं कारण असं की एकतर आम्हाला दोघींनाही पोहता येत नाही आणि पाण्याची भीती वाटते. दुसरं महत्वाचं म्हणजे मी वाचलं होतं त्याप्रमाणे जितके जास्ती लोक, तितका चांगला बॅलन्स आणि पँडल करायला सपोर्ट मिळतो. आणि पुन्हा सेफ्टी हा मुद्दा असतोच दोघी मुली असताना.

त्यामुळे थोडं ठामपणेच त्याला सांगितलं आणि काम झालं!

मग एक माणुस मोठी जीप घेऊन आला आणि त्याच्या टपावर असलेल्या राफ्टचं दर्शन झालं!

मग ती दोन माणसं, आम्ही आणि राफ्ट असा प्रवास सुरु झाला!

मधे त्या दोन मुलांना घ्यायचं होतं, त्यांना घेतलं आणि गाडी पुढे जाऊ लागली!

बोलण्यावरुन कळलं की ते दोघे सुद्धा मराठी आहेत. मग आम्ही दोघी आणि त्या दोघांच्या आपापसात बोलण्यात दिल्लीहुन गेलं तर covid टेस्ट बंधनकारक आहे ह्याबद्दल चर्चा होताच आम्ही बोलायला लागलो. तेही मुंबईचेच होते, त्यांचीही फ्लाईट दिल्लीहून होती जी त्यांनी नुकतीच कॅन्सल केलेली! 

किंचित दडपण आलं, पण म्हंटलं आजचं आधी हे नीट होउदे, त्यातून पार झालो तर मुंबईचं दर्शन नाहीतर! असो!

मध्ये आमच्या गाईडला घेतलं..मुंबईला गल्लीच्या तोंडावर सिगारेटी फुकत केस रंगवलेली अती स्टायलिश तरी कुपोषित दिसणारी पोरं असतात तसा हा माणूस!

पोहोचेपर्यंत कळलं नाही की हा गाईड आहे!

मग आम्ही शिवपुरीला पोहोचलो, इथून आमच्या १६ किलोमीटर प्रवासाला सुरवात होणार होती.

थोडी राफ्टिंग बद्दल माहिती अशी की हे चार वेगवेगळ्या टप्प्यात करता येतं. ९, १६, २४ आणि ३५ किलोमीटर असं. अगदी तासभरापासून दोन दिवसांपर्यंत!

राफ्टिंग शिवायही अनेक adventure स्पोर्ट ऋषिकेश मध्ये करता येतात. बंजी जम्पिंग, ग्रेट स्विंग वगैरे. 

काही ऑर्गनाईझर एका पेक्षा जास्ती adventures चे कॉम्बो पॅकेज सुद्धा देतात! 

तर आम्ही तिथे जमलो. आमच्याकडून एक डिक्लरेशन फॉर्म भरुन घेतला गेला. त्या दोन मुलांनी wet suit घातले! आम्ही मात्र कडाक्याच्या थंडीत खतरो के खिलाडी! Tshirt आणि पॅन्ट घालून ते अतिशय सुगंधी लाईफ जॅकेट आणि हेल्मेट घालून तयार झालो! 

आमची बॅग आमच्या गाईड कडे दिली राफ्ट मधल्या dry bag मध्ये ठेवायला आणि खाली उतरलो!

आमच्याबरोबर आणखी ३ मोठे ग्रुप्स होते, सगळ्यांकडे प्रत्येकी ६-८ लोक. त्यातल्या एका गाईडने सगळ्या सूचना दिल्या. बऱ्याच लोकांनी शंका निरसन केलं, त्यात राफ्ट उलटण्याचे चान्स किती हा सगळ्यांनाच पडलेला प्रश्न! त्यात पोहता येत नसेल तर काय ? इत्यादी इत्यादी.

तो इतका सय्यमाने आणि जबाबदारीने सगळ्यांना समजवत होता आणि आमचा गाईड राफ्ट मध्ये निवांत पसरुन बसलेला!  त्याचं वर्णन करणं...अबब! म्हणजे साधारण हा गाईड असेल तर आज आपण नक्की गंगार्पण असं वाटावं असा आमचा गाईड अमित! तसं झालं नाही नशीब...त्याने व्यवस्थित नेलं आम्हाला!

त्या सगळ्या सूचना ऐकल्या, एकदा शेवटचा विचार करुन घेतला..मग पुढे जाऊन गंगा मातेचं दर्शन घेतलं, पाणी डोळ्याला आणि कपाळाला लावलं आणि प्रवेश केला राफ्ट मध्ये!

अमितने कुणी कुठे बसायचं सांगितलं. ती दोन मुलं सगळ्यात पुढे, आम्ही त्यांच्या मागच्या विभागात आणि शेवटी हा! त्याने त्याच्या उच्च आंग्ल accent मध्ये आम्हाला पॅडल कसं धरायचं, तो काय काय सूचना देणार, वजन कसं बॅलन्स करायचं, पाय कसे मधल्या जागेत रोवून ठेवायचे वगैरे सांगितलं. 

झालं..आता खरा तो क्षण आला! आमची राफ्ट पाण्यावर तरंगत होती! किमान एवढी हिंमत तरी केली असा विचार करुन स्वतःलाच बुस्ट करत होतो!

तसं बऱ्यापैकी पाणी संथ असतं आणि मधे मधे उसळतं पाणी असतं त्याला "रॅपिड" असं म्हणतात, ते खरं पांढरं धोप दिसतं, म्हणून व्हाइट वॉटर राफ्टिंग म्हणत असावे बहुतेक. 

तर असे तीन मोठे आणि ८ लहान असे एकूण ११ रॅपिड असणार होते. बाकीच्या राफ्ट पुढे गेलेल्या, त्यांचं काय होतंय हे आम्हाला दिसणार होतं! एका अर्थी चांगलं सुद्धा आणि वाईट सुद्धा!

ते पुढे व्यवस्थित गेले तर उत्तमच! पण जर कुणी पडलं, राफ्ट उलटली तर मात्र तिथल्या तिथे गाळण उडणार हे निश्चित होतं!

दोन्ही बाजूला डोंगर/झाडी..आणि समोर हिरवंगार पाणी!! Sea Green म्हणजे नेमका कुठला कलर ते इथे आल्यावर कळलं! आणि मधेच पांढरं धोप दिसणारं तेच पाणी! काय किमया आहे निसर्गाची!!

तर!

सुरवात झाली आणि पहिला छोटा रॅपिड आला, गंमत म्हणजे या प्रत्येक रॅपिडला एक नाव सुद्धा ठेवलेलं आहे बरं! आपले गाईड ते आपल्याला सांगत असतात! आता तेव्हाची मानसिक स्थिती बघता ते सगळं लक्षात ठेवणं निव्वळ अशक्य होतं! अमितच्या सूचनांप्रमाणे आम्ही थोडा वेळ पँडल करायचो, त्याने थांबायला सांगितलं की थांबायचो.

आम्ही जरा कुठे स्थिरावतो तोच पहिला लहान रॅपिड आला, लांबून हे लहान रॅपिड विशेष दिसत नाहीत, जवळ गेल्यावर अगदी फक्त ५-१० सेकंद आपली राफ्ट त्यात असते, पssण!

हा पण फार भयानक आहे, तेवढ्यात सुद्धा एक मोठ्ठा गोळा येतो पोटात!

आमचं लक्ष आमच्यापुढे गेलेल्या राफ्टकडे! त्या दोन्ही राफ्ट किंचित हेलकावे घेऊन पुढे गेल्या तसं जssरा जीवात जीव आला!

मग पाय आपोआप त्या मधल्या खाचेत घट्ट रोवले गेले..जिवाच्या आकांताने अमित सांगेल तसं आम्ही पँडल करत होतो...आणि एका पॉईंटला अमित जोरात म्हणाला 

Okay Stop!

तेव्हा जरा मी शुद्धीत आले..मागे वळून बघितलं तर तो रॅपिड गेलेला, ती १० सेकंद मी कुठे होते ते माझं मलाच कळलं नाही! पोटातला गोळा पण हळूहळू कमी होत गेला..

रोवलेले पाय जरा ढिले सोडले न सोडले तोच अमित म्हणाला

आता पहिला मोठा रॅपिड येणारे!

झाssलं!

म्हंटलं आता जोर लावायचा आणि ओरडले

"गणपती बाप्पाssss" मग कसले विचार आणि कसलं काय!

मोरयाss म्हंटलं! गंगा मय्याकीsss जsss य!

जिवाच्या आकांताने आम्हीच ओरडत होतो आणि स्वतःलाच दिलासा देत होतो!

पुढच्या राफ्ट बघितल्या तर भयंकर परिस्थिती! जवळजवळ ७०-८०° एवढ्या हेलकावे घेत त्या पुढे गेल्या!! पण सुदैवाने कुणी पडलेलं दिसलं नाही..

त्यामुळे पुन्हा जोर लावून

"१ २ ३ ४...गणपतीचा जयजयकार" वगैरे झालं..मनातल्या मनात राम राम राम राम सुरु झालं..आणि आम्ही त्या रॅपिड मध्ये शिरलो!!

(काय वर्णन करु हाच प्रश्न आहे..इथे व्हिडीओ टाकायचा प्रयत्न करण्यातच एवढे दिवस लांबला हा भाग..पण ते काही झालं नाही! असो! )

समोर बसलेल्या मुलाच्या डोक्यावरचा गो प्रो कॅमेरा पाणी तोंडावर येऊन आदळल्याने खाली पडला..तो स्वतः बाजूच्या मुलाच्या पायाजवळ येऊन पडला..

त्याच्यामागे मी जवळ जवळ पडता पडता वाचले, फक्त अमच्याबाजूने राफ्ट वरती गेल्याने आम्ही पडलो असतो तरी आतच पडलो एवढं सुदैव!

त्यातून सावरतो न सावरतो तोच पलीकडच्या बाजूने राफ्ट वर गेली, पण थोडक्यात खाली आली म्हणून बचावलो!

संपूर्ण नाकातोंडात पाणी! पण त्या मानाने आम्ही पटकन सावरलो! पुढे संथ पाणी आलं तसं जीवात जीव आला आणि पहिला मोठा रॅपिड पार केल्याच्या आनंदात आम्ही पुन्हा गणपती बाप्पा आणि गंगा मय्याचा जयघोष केला!!

आणि मग अमितने आम्हाला शांतपणे सांगितलं की तुम्ही हे असं ओरडत राहिलात तर माझा आवाज तुम्हाला येणार नाही आणि महत्वाच्या सूचना कळणार नाहीत..शुद्ध शब्दात तोंडं बंद ठेवा असं सांगितलं त्याने आम्हाला!! 😂

मग पुढे एक छोटा रॅपिड आला आणि गेला कधी कळलंच नाही...सुदैवाने तो एवढा उसळत्या पाण्याचा नव्हता..आम्ही सहज तरून गेलो!

आता थोडीशी किंचित सवय झाली त्या पाण्याची..

भीती भीती जी होती ती खूप कमी झालेली..

अगदी खरं सांगू तर हे राफ्टिंग गंगेत नसतं तर मी कधीच केलं नसतं कदाचित..

आधी सांगितल्याप्रमाणे मला पाण्याची भीती आहे..खरं तर पाण्याची नाही, पाण्यात बुडण्याची भीती आहे कारण मी लहानपणी स्विमिंग पूल मध्ये बुडले होते..तेव्हापासून ती भीती बसलेली आहे!

पण २०१४ साली माझ्या सुदैवाने मी उत्तराखंड मध्ये येऊन गेले होते..तेव्हा हरिद्वार, ऋषिकेश, गंगोत्री, यमनोत्री, बद्रीनाथ आणि केदारनाथ असं सगळं ध्यानीमनी नसताना अचानक झालेलं! अर्थात गुरुकृपा म्हणूनच!

त्या अधिपर्यंत मला समुद्राचं खूप वेड होतं.. कारण तोपर्यंत नदी बघितलेलीच नव्हती कधी!

२०१४ साली उत्तराखंडचा हा प्रवास झाला आणि मी खऱ्या अर्थाने "नदिष्ट" झाले!

सगळ्या नद्यांचे दर्शन झालं.. आधी गंगा, कालिंदी, यमुना, मंदाकिनी, अलकनंदा

आणि शेवटी...कधीही न विसरु शकणारी सरस्वती!!

माना गावात, भारताच्या एका सीमेवर माना गाव आहे, तिकडे गेलो असताना तिथे सरस्वतीचा प्रवाह आहे..अगदी छोटा! पण पांढरं शुभ्र वाहतं पाणी! आम्ही अक्षरशः आधाशासारखं ते पाणी प्यायलेलं मला आजही आठवतंय..आणि ती चव आयुष्यात कधी विसरुच शकणार नाही!!

त्यावेळी मलाही वाटलेलं, की विसावं वर्ष हे काय चारधाम करायचं वय आहे का..त्यामुळे मी नकारच देत होते...तसं मी आमच्या सरांना म्हंटलं सुद्धा! तेव्हा त्यांनी फक्त मला एकच प्रश्न विचारलेला, "तुझा माझ्यावर विश्वास आहे का?"

आणि पुढे त्या प्रवासाने मला प्रवासाच्या, निरसर्गाच्या, नद्यांच्या आणि अध्यात्माच्या प्रेमात पाडलं! Turning point!

असो..तर या पुढच्या रॅपिडकडे जाणाऱ्या turning कडे आम्ही आलो आणि अमित म्हणाला पुढचा रॅपिड हा सगळ्यात मोठा रॅपिड असणार आहे!

पुन्हा एक छोटा गोळा...पण एव्हाना आम्ही जरा सरावलो होतो! त्यामुळे थोडीशी मजा येउ लागली होती!

आम्ही यावेळी शक्कल केली, रॅपिड लांब असतानाच गणपती बाप्पा आणि गंगा मय्याला पाचारण गेलं, असं अंगभर रक्त उत्साहाने सळसळतय असं वाटत होतं!! 

म्हणता म्हणता आम्ही जवळ आलोच..आणि पाण्याचा एक जोरदार तडाखा आला..सगळं पाणी तोंडावर...जवळजवळ पडतापडता वाचलेलो...काही दिसेनासं झालं..पण दिसलं तेव्हा सगळे राफ्ट मध्ये होते..फक्त शर्वरीने तिचे पॅडल सोडून दिलेलं आणि ते आता मस्त गंगेत डुंबत होतं!

आम्हाला हसावं की काय करावं कळेना..अजून आम्हीच त्या रॅपिडधक्यातून बाहेर आलो नव्हतो..पण मग अमितने पँडल भाई, आजा मेरे दोस्त वगैरे टाईमपास करत कसंबसं ते पॅडल मिळवलं..आणि मग जाम चेष्टा मस्करी करत आम्ही पुढे गेलो!

पण या वेळी अगदी मस्त वाटलं! म्हणजे लहान मुलाला आई कशी उंच हवेत उडवते आणि अलगद झेलते ना...अगदी तसं!!

थोडं पुढे आल्यावर अमित म्हणाला की आता पॅडल राफ्ट मध्ये लॉक करा आणि पटकन पाण्यात उतरा! थोडा विचार करून ते दोघे मुलं उतरले..

शर्वरीने त्याला एक दोन प्रश्न विचारले आणि ती सुद्धा उतरली! खाली राफ्टला एक जाड दोरी बांधलेली असते..तो म्हणाला त्याला धरुन रहा बस! लाईफ जॅकेट होतंच!

तरीही माझं पटकन धाडस होईना!

यासाठी मात्र मी अमितची कायम आभारी राहीन..त्याने मला काहीही विचारलं नाही..सरळ म्हणाला "उतरो".

मग मी पण घेतलं गंगेच नाव आणि उतरले!! आणि काय सांगू..स्वर्गसुख काय म्हणतात ते हेच!! दोन्ही बाजूला डोंगर-झाडी...हिरवं-पांढरं पाणी...मधोमध आपण!!! आहाहा!!

बराच वेळ आम्ही तसेच होतो..

भीती वगैरे सगळं दूर..लहान मुलांना कसं कोणीतरी डोक्यावर बसवून मस्त घेऊन जातं तसं वाटत होतं!!

मग एकदम सरावल्यासारखे पुन्हा प्रवासाला लागलो..पुढे दोन चार बारीक बारीक रॅपिड गेले..एकदम मजा सुरू होती! 

आणि मग आम्हाला दिसला मॅगी पॉईंट!!

मग राफ्ट तिकडे घेतली..सगळे उतरलो..मस्त मॅगीची ऑर्डर दिली! बाकीच्यांनी चहा घेतला..

सवयीप्रमाणे Emergency reuirement म्हणून मी प्लास्टिकच्या पिशवीत थोडे पैसे घेऊन पँटच्या खिशात ठेवले होते..त्याचा उपयोग झाला!

 आणि मग अमितने विचारलं कोण कोण क्लिफ जम्प करणार?! त्यावर आमचा तर चान्सच नव्हता..त्या दोघांमधला एक जण म्हणाला करेन! मग अम्ही मस्त मॅग्गी खाल्लं आणि थोडं पुढे जिथून सगळे क्लिफ जम्प करत होते तिकडे गेलो..

क्लिफ जम्प म्हणजे काय तर तिथे उंचावर साधारण २० फुटावरुन खाली उडी मारायची पाण्यात..

लाईफ जॅकेट असतं त्यामुळे आपण आपोआप वर येतो..पण तरी..एवढी हिंमत झालीच नाही!

मग आम्ही खालच्या दगडावर बसून जो कुणी उडी मारत होता त्याला जोरदार चियरिंग करत होतो! आणि हा आमचा ग्रेट गाईड अमित!

तिथे भरपूर वेळ गेला..छोटा धबधबा होता त्यात मस्त एन्जॉय केलं!! 

आणि आम्ही परतीच्या प्रवासाला लागलो..मग पुढे येणारे रॅपिड काहीच वाटले नाही..अतिशय आनंद घेत आम्ही उर्वरित वेळ काढला..

आणि काठावर येऊन पायउतार झालो! मग अमितचा फोन बंद पडला त्यामुळे गाडी यायला वेळ लागला..मग आम्ही पुन्हा एक एक प्लेट मॅगी खाल्ली! तिथे हा गोगो भेटला!! ह्याचं नावच गोगो! गोंडस!

आमची मस्त गट्टी झाली..पण मग आम्हाला निघायला लागलं!!

येताना अमितला पैसे देऊन आमचे व्हिडीओ त्याच्याकडून घेतले आणि zostel जवळ त्यांनी आम्हाला सोडलं...(आपला गाईड आपले व्हिडीओ काढतो, व ते हवे असतील तर त्याचे वेगळे पैसे द्यावे लागतात. बऱ्याचदा सगळे contribute करुन देतात.) 

येतानाच तिकडे फोन करुन geyser सुरु करायला सांगितलेला कारण पटापट आवरुन आम्हाला गाठायचा होता त्रिवेणी घाट..तिथली गंगा आरती सगळ्यात बघण्यासारखी असते असं म्हणतात!

त्याप्रमाणे आम्ही आवरलं आणि खाली जाऊन विक्रम चालकाशी bargain करुन करुन त्रिवेणी घाटाजवळ पोहोचलो...

भूक तर लागलीच होती...आणि आरतीला अजून अर्धा तास होता पण तिकडे आसपास काही विशेष नव्हतं..एका छोट्याशा टपरीवर जाऊन छोले समोसे खाल्ले.

.त्या माणसाला कोण आनंद झालेला आम्ही आल्याचा..समोसे देऊन जाताना म्हणाला इस्के बाद गुलाम जामून खिलाता हु आपको!

आम्ही पण हसून सोडून दिलं..आणि समोसे खाऊन मग आणि आरतीसाठी येऊन स्थानापन्न झालो!

क्रमशः

रंजिश, रफी आणि रिक्षा!

मूड फारसा बरा नव्हताच..

शनिवार working असल्यावर असतो तसाच होता!

आपलं स्टेशन आलं तरी उठायचा एवढा कंटाळा आलेला..

कशीबशी ट्रेन मधुन उतरले..

मेहंदी हसनची आठवण उदास मूड मध्ये झाली नाही तर तो फाऊल असतो..

मग सवयीने google play music उघडलं आणि एक वेगळंच डिप्रेशन आलं...

Google चा हा अतिशय चुकलेला निर्णय..

मग google play music च्या आठवणीत झुरत असताना youtube बाबा वर रंजीश ही सही शोधलं...

तोपर्यंत रिक्षा स्टँड पर्यंत आले..

Youtube बफर होतं होतं..

मी शेर रिक्षात बसले..

मेहंदी हसन गाऊ लागले..

रंजीश ही सही..

रिक्षात आणखी दोन जण आले तसा रिक्षावाला धावत आला..

रिक्षा सुरू झाली..

मेहंदी हसन गातच होते..

आss फिरसे मुझे छोडके जानेके लिये आ..

मला उगाच राहून राहून google play music ची आठवण येत होती...

केलेल्या सगळ्या playlist डोळ्यासमोरुन हलत नव्हत्या...

त्याच्या स्वरातील दुःख माझ्यात मुरणार इतक्यात भसकन मागून गाण्याचा आवाज आला..

रिक्षावाल्याने माझा उदास चेहरा बघून गाणी लावली बहुतेक..

तिकडे रफी पण गायला लागले..

नाम अब्दुल है मेरा सबकी खबर रखता हु..

(हे रफीचं म्हणणं होतं की रिक्षावल्याचं?!!)

मेहेंदी हसनना काहीच फरक पडला नव्हता..

त्यांचं चालूच होतं..

तू भी तो कभी मुझको मनाने के लिये आ....

एकीकडे रफी एकीकडे मेहेंदि, 

एवढं कमी होतं की काय म्हणून शेजारच्या माणसाचा फोन वाजला..

आणि त्याने दोघांच्याही वरचा स्वर लावला..

" **** **** समझता नही तेरेको...."

शिव शिव शिव...

मी रफिकडे concentrate करायचा प्रयत्न केला तर

मेहेंदी हसन जामच competitive!

अजिबात आपलं बेअरिंग सोडलं नाही..

तू मुझसे खफा है तो जमाने के लिये आ..

माझं लक्ष पुन्हा तिकडे वेधलं गेलं..

रफी पुण्याचे होते की काय असं वाटावं असं त्यांचं टायमिंग!

बोल सकता हु जुबान बंद मगर रखता हु..

मला अचानक चारही बाजूंनी cctv आपल्यावर रोखले असल्याचा फील आला!!

 मग मेहेंदी हसन तरी कसे मागे हटतील! म्हंटलं ना..जाम competitive..

 अबतक दिल-ए-खुश-फेहमको तुझसे है उम्मीदे...

पुन्हा माझं लक्ष वेधून घेतलं..

एव्हाना शेजारचा माणूस फोनवरच्या बोलण्याने नाउमेद झालेला..त्याने मधेच रिक्षा थांबायला लावली..

तरी रफी जाता जाता त्याला म्हणालेच..

आते जाते हुवे सबपे मैं नजर रखता हु..

मग माझ्याही डोक्यात हे सगळं उतरवायचे विचार सुरु झाले..

मग ना रफी हा हसन...कुणीच ऐकु येईना झालं..

अचानक आपणच सगळ्यात competitive असं वाटू लागलं..

रफी एव्हाना लक्ष ठेवून कंटाळले होते..

मेहेंदीचा उर भरुन आल्याने त्यानेही उरकतं घेतलेलं..

माझ्या डोक्यातले विचार आणि रिक्षाचा स्पीड एकच झालेला..

लिखाण पूर्ण होऊन रिक्षा ऑफिस जवळ आलेली..

शनिवारचा दिवस एवढाही वाईट नव्हता सुरू झाला!

आता तर तुमचं लिखाण पूर्ण वाचून सुद्धा झालं..

आता मी माझं काम करते..

तुम्ही तुमचं करा…

हसन आणि रफी सुखी भव!

©कांचन लेले..

ऋषिकेश-मसुरी - भाग ३!

खाली सुंदर बिच होता की!

म्हणजे अगदी पूर्ण वाळू नाही, वाळू आणि त्यावर खूप छोटे छोटे दगड…

अलीकडे मोठाले दगड, शिळा म्हणता येतील एवढे मोठे!

नेहेमीप्रमाणे बीच कडे न जाता त्यातलाच एक छान सपाटी असलेला उंच दगड शोधून त्यावर चढून जाऊन पसरलो!

खाली दिलेल्या फोटोचं वर्णन कुठल्याच शब्दात होऊ शकत नाही!!

कित्ती वेळ आम्ही इथे नुसत्या बसुन होतो! आधी किती वेळ शांत बसलो, मग गप्पा मारल्या, खाली दिसणाऱ्या लोकांचं निरीक्षण केलं तोपर्यंत सकाळी राफ्टिंगला गेलेले लोक परत येत होते. त्यामुळे त्यांना बघत होतो.

काहि लोक उत्साहात आम्हाला हात करत होते, काही जोरजोरात गंगामय्याचा जयघोष करत होते! आणि आम्ही त्यांना बघून उद्याच्या या अनुभवासाठी मनाची तयारी करत होतो!!

मग काही वेळाने आम्ही तिथून उतरलो, खाली गेलो, तिथे थोडा वेळ फिरलो..तिथे वाळू आणि त्यात हे सुंदर दगड असे कितीतरी अंतरावर पसरलेले आहेत!

मग थोडे फोटो काढून आम्ही लक्ष्मण झुल्याकडे जायला निघालो!

झुल्याच्या तोंडाशीच एक गोटी सोडाची गाडी होती! मनातला कोरोनाला पटकन त्यातल्या पहिल्या बाटलीत (फोटोत बघा दिसतो का ;) ) बंद करुन टाकला (त्या धडाकेबाज पिक्चर मध्ये लक्षा उर्फ गंगाराम नसतो का बाटलीत बंद? अगदी तस्साच!)

त्यामुळे पहिली बाटली सोडून आमचा फोकस एकदम क्लियर झाला तो असा!!

आणि मग आम्ही त्याला दोन गोटी सोड्याची ऑर्डर दिली!

काय कमाल चव होती! आहाहा! 

मग ते पवित्र जल प्राशन करुन आम्ही लक्ष्मण झुल्यावरून चालत चालत दुसऱ्या बाजूला पोहोचलो! झुल्यावर भरपूर माकडं असतात त्यामुळे फोन वगैरे फारच सांभाळून धरायला लागतं! त्यातलंच हे एक गोंडस माकड!

आणखी एक गंमत अशी की या दोन्ही झुल्यांचे पूर्ण फोटो काढणं हे फक्त अतिशय कसब असलेल्या माणसाचं काम आहे..ते सुद्धा ड्रोन सारखी आधुनिक सामग्री हाताशी असेल तर, नाहीतर खूपच शोधलं तर एखादा स्पॉट मिळू शकेल!

आम्ही आपलं ते मनमोहक दृश्य आणि माकडं बघत बघत पलीकडे आलो!

पलिकडल्या बाजूला पोहोचलो तर आणखी भरपूर गाड्या (अर्थात खदाडीच्या) आमची वाट बघत होत्या! मग कोरोनाला म्हंटलं बस बाटलीतच आणि मस्त आलू चाटची ऑर्डर दिली! 

हा एक वेगळाच प्रकार होता! गोड चटणीत केळ्याचे तुकडे टाकलेले पहिल्यांदाच बघितले! आणि विशेष म्हणजे पानांचे केलेले द्रोणतर फारच सुंदर!

 ते खाऊन झाल्यावर न राहवून दोघीत एक गोटी सोडा घेतला आणि पुढे निघालो!

खूप छान छान छोटी-मोठी दुकानं आणि भरपूर आश्रम या बाजूला दिसत होते. इथे अनेक टिबेटी लोकांचं वास्तव्य असल्याने त्यांची अनेक दुकानं दिसतात. "हेम्प" च्या बॅग, चांदीचे आणि इतर अनेक प्रकारचे कानातले, पाऱ्याचं, स्फटिकाचं, दगडाचं शिवलिंग, विविध प्रकारची वाद्य, पाष्मीना शॉल/स्टोल आणि भरपूर प्रकारचे कपडे असं खूप काही ऋषीकेशमध्ये प्रत्येक गल्लीत बघायला मिळतं..

कपडे मिळण्याचं विशेष कारण म्हणजे इथे खूप फॉरेनर लोक येत असतात, व आपण जसे सहलीला जाताना भारंभार नवीन कपडे घेऊन जातो तसं न करता ते इथे येऊनच कपडे घेतात, आणि आपल्यासारखे रहातात! सध्या कोरोना असूनही आम्हाला बरेच टुरिस्ट दिसले!

याशिवाय ऋषीकेशमध्ये योग करायला येणार एक मोठा वर्ग आहे. योगा मॅट, तसे tshirts हे सुद्धा अनेक ठिकाणी मिळतं!

त्याच बरोबर अनेक प्रकारच्या सिगरेट प्रत्येक दुकानात दिसून येतात..आपल्याला त्यातलं काही कळत नसल्याने वर्णन करणं अवघड आहे! असो!

अशाच एका सुंदर दुकानात आम्हाला ही बाहुली भेटली!

दुकानही तितकंच छान होतं आणि ही बाहुली आणि तिचे आईबाबा सुद्धा! आम्ही हात केला तर आम्हाला चक्क सलाम केलं तिने! मग आम्ही तिच्या आईकडून एक दोन वस्तू घेतल्या.. मला दोन अंगठ्या खूप आवडलेल्या, पण नेमकी कुठली घ्यावी ठरवता येत नव्हतं, म्हणून मग त्यांनाच विचारलं! तर त्यांनी एका अंगठिकडे बोट दाखवत इतक्या प्रेमाने म्हंटल "ये बोहोssत शुंदर दिखेगा" की मी लगेच ती घेऊन टाकली!

त्यांच्या त्या विशिष्ठ उच्चारातला "शुंदर" प्रत्येक वेळी ती अंगठी घातल्यावर माझ्या कानात वाजतो!

मग त्यांचा निरोप घेऊन पुढे गेलो तर एक खास संगीत वाद्यांचं दुकान दिसलं ROCK INDIA MUSIC STORE

नावाचं दुकान दिसलं आणि साधारण पुढचा अर्धा तास तिथे विविध वाद्य न्याहाळण्यात गेला! त्याला लागूनच पुढे आणखी काही अशीच दुकानं होती!

इथे विशेषतः बुद्धिस्ट chanting साठी वापरले जाणारे bowls खूप दिसून येतात!

पण मला विशेष आकर्षित केलं ते HAPI ड्रम या वाद्याने! पण ते फक्त मनाला, खिशाला काही आकर्षित करता आलं नाही त्याला आजच्या दिवशी! प्रगती हळूहळू होते, ती पुढे वाचालच!

तर त्या दुकानातूनही बाहेर पडलो, पुढे खूप दुकानं बघितली आणि एक मोमोची गाडी दिसली! कोरोनाला त्या बाटलीतच सोडून आल्याने मस्त एक प्लेट मोमो हाणले!

आणि ते इतके कमाल होते की पुढे बहुतेक रोजच त्याच्याकडे एक प्लेट मोमो खाल्ल्याचं आठवतंय मला!

पुढे आणखी थोडं भटकून Pumpernickel  German Bakery मध्ये शिरलो!

एक मस्त चॉकलेट croissant खाल्ला! इथे बाल्कनी मध्ये बसून इतका सुंदर view दिसतो!

तिथे बसल्यबसल्या माझ्या मैत्रिणीने केलेली ही सुंदर calligraphy!

अशीच भरपूर कलाकुसर आणी हे सुंदर अक्षर बघण्यासाठी तिच्या फेसबुक आणि इन्स्टाग्राम हँडलला जरुर भेट द्या!!

https://www.facebook.com/The-WRITE-brains-269368226924693/

https://instagram.com/thewritebrains?igshid=dlpmf39thjsl

हा…तर मग आम्ही एक सँडविच खाल्लं, थोडा वेळ छान तो view बघत बसलो, फोटो काढले आणि पुढे निघालो!

आता थंडी जाणवू लागली होती त्यामुळे जॅकेट वगैरे घातलं आणि चालायला लागलो!

पुढे गेलो तर तसा बऱ्यापैकी ओसाड रस्ता लागला..तिथे दोन पर्याय लागले, एक म्हणजे मुख्य रस्ता वाहनांसाठी होता तो आणि दुसरा म्हणजे मस्त टाईल्स वगैरे लावलेला रस्ता! मॅप वर बघितलं तर टाईल्स असलेला रस्ता गंगेच्या कडेकडेने जाणारा होता! मग काय, आम्ही त्या टाईल्सच्या रस्त्याने चालायला लागलो..

छान शांत लांबलचक रस्ता आहे! बऱ्यापैकी पुढे गेलं की बसायला बाकडे ठेवलेले आहेत, तिथेच मागे थोडी वस्ती आणि प्रवासीयांना उतरायची ठिकाणं आहेत! तिथे पोहोचेपर्यंत सूर्यास्त होत आलेला..आणि एका झाडाआड बारीक तांबूस रंग दिसला आणि त्याचा माग घेत आम्ही पार खाली घाटापर्यंत धावत गेलो..राम झुल्याच्या पलीकडे होणारा सुंदर सूर्यास्त बघितला

आणि पुढे गंगा आरतीसाठी परमार्थ निकेतन आश्रमाच्या प्रांगणात गेलो!

तिथे समोर गंगेत ही सुंदर शंकराची मूर्ती आहे, 

आणि तिच्या बरोब्बर समोर घाटावर आरती होते!

छान आरती झाली..मग मी शर्वरीला म्हंटलं मी जरा खाली पायऱ्यांवर जाऊन उभी रहाते आणि मी तिकडे गेले. तो पायाला होणारा पाण्याचा स्पर्श अतिशय मोहक होता!

आरती झाल्यामुळे बरेच लोक गंगेत दिवे सोडत होते. का माहीत नाही पण क्षणभर एका दिव्याला बघून मला असं वाटलं की आपण पण एक दिवा सोडावा का?, पण लगेचच पर्यावरणवादी मनाने नको म्हंटलं, लगेच स्वतःच स्वतःला "पत्रं पुष्पम् फलं तोयं" आठवायचा उपदेश केला व मी स्वस्थ उभी राहिले. इतक्यात मागून एक बाई आली, हातात दिवा, मला वाटलं बाजूला होता का असं म्हणत्ये म्हणून मी जरा सरकले पण ती म्हणाली मी सॉक्स घातलेत, आणि वाकले तरी हात पाण्यापर्यंत जात नाहीये, तुम्ही एवढा दिवा सोडाल का पाण्यात?

ते कळायलाच मला काही क्षण गेले, मग मी तो दिवा आनंदाने तिच्याकडून घेतला आणि गंगामातेला अर्पण केला!

किती छोट्या गोष्टी असतात, म्हंटलं तर अगदी योगायोगच! पण आयुष्यभर लक्षात राहतात! कुणीतरी आपल्या मनातील प्रत्येक गोष्ट जाणतय ही भावना मात्र अशा अनुभवांनी दृढ होत जाते..

तर पुन्हा एकदा गंगा मातेला वंदन करुन मी पाठी फिरले आणि मग आम्ही मगाशी हेरलेल्या एका जागी जाऊन बसलो, ती जागा होती Honey Hut Cafe!

तिथे मधाचं महत्व सगळीकडे लिहिलेलं होतं, आणि मेनू मध्ये सुद्धा जास्तीत जास्ती पदार्थात मधाचा वापर केलेला..मेनू कार्ड सुद्धा सुंदर design केलेलं आपल्याला बघता येईल!

आम्ही एक मिल्कशेक मागवला.. खूप भारी वगैरे नव्हता तो, पण साखर टाळण्याचा पर्याय उत्तम होता म्हणून आवडला! 

बरंच अंधारून आलेलं, थंडीही वाढत होती त्यामुळे आम्ही झोस्टेलवर परतायच्या वाटेवर चालू लागलो..राम झुला पार केला तर पलिकडे बरेच विक्रमी वीर अव्वाच्या सव्वा भाव सांगत उभे होतेच! आमच्या भावात ते न बसल्याने आम्ही त्यांना भाव न देता पुढे गेलो!

एका चिंचोळ्या गल्लीत एक गाडी होती, चाटची! पण त्यावर एक वेगळा पदार्थ दिसला, तो म्हणजे शकरकंद चाट!

आम्ही लगेच ऑर्डर दिली!

साधं सोपं मस्त खाणं! तिथे एक गाय सारखी येत होती आणि तो माणूस तिला हुसकवत होता..मी त्याला सहज विचारलं म्हंटलं उन्हे दोगे क्या थोडा खाना, तर हो म्हणाला! मग त्याला पैसे दिले आणि त्या गाईला छान रताळी खाऊ घातली! मग आणखी वेळ न दवडता पुन्हा मुक्कामी आलो!

कारण दुसऱ्या दिवशीची तयारी करायची होती, कारण उद्या आम्ही करणार होतो white water rafting!!😍

क्रमशः

विशेष गंमत -

खरंतर दुसरा भाग लिहिला तेव्हाच हा भाग जवळजवळ पूर्ण झाला होता. पण मी वापरते त्या अँप्लिकेशन मध्ये काहीतरी घोळ झाला आणि अख्या फाईलची स्क्रिप्ट बदलली. बरेच प्रयत्न करूनही काही होईना, शेवटी आशा सोडून नवीन लिहायला घेतलेला, पण तेवढी मजा येईना.

शेवटी काल स्वप्नात मला दिसलं की मी तो जुना भाग उघडला तर तिथे वर recover असा ऑप्शन होता, तो केल्यावर पूर्ण भाग दिसला!!

सकाळी उठल्यावर गंमत म्हणून उघडून बघितलं, तर अर्थातच असा पर्याय नव्हता. पण म्हंटल आणखी एकदा प्रयत्न करु, म्हणून दुसऱ्या फोन मध्ये ती फाईल घेतली आणि खरंच खोटं वाटेल पण लगेच पूर्ण फाईल तशीच्या तशी दसली!!

त्या आनंदात आणखी थोडं लिखाण त्यात झालं व भाग बराच मोठा झाला. रटाळ झाला की काय असं वाटलं पण म्हंटलं तुम्ही तेवढ समजून घ्याल! :)

ऋषिकेश-मसुरी - भाग २!

आम्ही पोहोचलो आणि आम्हाला न्यायला आमची नवीन छोटी मैत्रीण धावत आली! 

हिचं नाव सई! ताईची मोठी लेक! आणि धाकटी लेक नुकतीच एका महिन्याची झालेली, तिचं नाव सिया! अर्थात लाडक्या मोठ्या बहिणीने ठेवलेलं!

तर सई आम्हाला घेऊन वरती गेली. छोटंसं सुखी कुटुंब गेल्या काही वर्षांपासून आनंदाने ऋषीकेशमध्ये रहात आहे!

यांच्याविषयी थोडं लिहिल्याशिवाय मला रहावत नाही.. पल्लवी आणि महेश देवस्थळे.. दोघेही आईचे विद्यार्थी. दोघांचंही नर्सिंग मध्ये शिक्षण झालेलं. नंतर लग्न करून मुंबईत बस्तान बसलेलं, सई सुद्धा झाली होती. पण त्यांनी ऋषिकेश मध्ये शिफ्ट होण्याचा निर्णय घेतला आणि आज इकडे ते दोघे, त्यांच्या दोन्ही मुली आणि दोघांच्याही आया असे एकत्र आनंदात रहात आहेत! दोघांचंही करियर उत्तम सुरू आहे, दोघेही आपल्या परिवाराला घट्ट धरुन आहेत आणि दोन गोंडस मुलींचे सुजाण पालक आहेत! किती गोष्टींचा आदर्श घेण्यासारखा आहे!

लोकांना मुंबई सोडवत नाही, बाहेरून लोक मुंबईत येण्यासाठी जीवाचा आटापिटा करत असतात..पण हे असं सगळं सेट असताना असा निर्णय घेणं नक्कीच अवघड गेलं असेल, पण त्याचे चांगले परिणाम आज दिसत आहेत!

तर आम्ही वर गेलो, महेश दादा मस्त गच्चीत बार्बेक्यू लावत होता. आमच्या गप्पा सुरु होत्या, मी जवळजवळ १२-१३ वर्षांनी तिला भेटत होते! लहानपणी यांची कॉलेजची पिकनिक जायची तेव्हा आम्ही आईबरोबर जायचो, आणि या सगळ्या मुली आम्ही त्यांच्या मॅडमच्या मुली म्हणून त्यांना काय अप्रूप वाटायचं, आमचे खूप लाड करायच्या! खूप गप्पा झाल्या, तोपर्यंत सईने बाबाकडे मोर्चा वळवलेला आणि त्याला हवी ती मदत अगदी तत्परतेने करत होती!

मग आम्ही सुद्धा मोर्चा गच्चीकडे वळवला!

कडकडीत थंडी, वर मोकळं आकाश आणि सुंदर चंद्र अशा गच्चीत बसून आयत्या गरमा गरम बार्बेक्यू वर ताव मारणाऱ्या अमच्यासारख्या सुखी आम्हीच असं आजही वाटतं! त्यानंतर जेवण झालं..पुन्हा गप्पा झाल्या आणि मग मात्र निघायची वेळ झाली!

मी गमतीत सईला म्हंटलं, की तुला घेऊन जातो आता आमच्याबरोबर मुंबईला तर ती पटकन म्हणाली मुंबईत नाही आवडत मला!! हा पहिला धक्का!

त्यावर तिची आजी तिला चिडवत म्हणाली अगं त्यांच्याकडे किती मोठा समुद्र आहे, त्यावर क्षणात सई उत्तरली, 

माझ्याकडे गंगा आहे!

आणि काय सांगू काय वाटलं..अंगावर काटा येणं वगैरे फारच लांब..पण खरतर मनच भरुन आलं!

एवढीशी सई, आता तिला काय गंगेची महती किंवा तिचं धार्मिक महत्व थोडीच माहीत असणारे? पण तरीही तिची नाळ घट्ट जोडली गेली आहे तिच्या गंगेशी! 

ही निरागसता असते मुलांची, त्यांनाच खरं चांगलं वाईट पटकन कळत असतं!

मग महेश दादा आणि सई आम्हाला zostel पर्यंत सोडायला आलेले, आम्ही पोहोचलो, ते निघून गेले तरीही बार्बेक्युची चव आणि सईची गंगेची ओढ दोन्ही मनात रेंगाळत होती!

मग पुन्हा corona "पाळायचे" सोपस्कार केले आणि वरती कॉमन रूम मध्ये लॅपटॉप घेऊन रवाना झालो!

थोडं काम, त्याबरोबर आवडतं हॉट चॉकलेट आणि काही नवीन ओळखी, मग गप्पा! 

झोस्टेलचा हा एक फायदा असतो, खूप वेगवेगळे लोक भेटतात..सगळ्यांची आयुष्य भिन्न, त्याच्या स्टोऱ्या भिन्न पण फक्त फिरायची आवड सारखी!!

तर असा आमचा पहिला दिवस सार्थकी लागला!

खरंतर नेहेमी फिरतो तेव्हा जितकं जास्ती ते शहर बघता येईल तेवढं बघायचं असं डोक्यात असतं.. पण या वेळी सगळी परिस्थिती आणि ८-९ महिने झालेली कोंडी बघून फक्त आराम करायला आणि मनभरुन निसर्ग बघायला आणि शरीरभर स्वच्छ हवा भरुन घ्यायला म्हणूनच आम्ही आलेलो.

आणि तसंच झालं. संध्याकाळच्या गंगा आरती नंतर असं वाटत होतं दुसरं काssही करु नये, फक्त दिवसभर घाटावर जाऊन शांततेत बसावं. काय त्या गंगेत जादु आहे देव जाणे!

आम्ही तिथेच ठरवून टाकलं होतं की कुठेही लांब काही बघायला जायचं नाही, जितकं गंगेच्या आसपास फिरता येईल तितकं फिरायचं! त्याप्रमाणे दुसऱ्या दिवशी ऋषिकेश प्रदक्षिणेचा बेत मनात नक्की करूनच झोपलो!

ऋषीकेशचे दोन मुख्य केंद्रबिंदू आहेत, बहुतेक सगळ्यांना ते ऐकून माहीत असतीलच ते म्हणजे "राम झुला" आणि "लक्ष्मण झुला".

तर अशी आख्यायिका मानली जाते की आज ज्या जागेवर लक्ष्मण झुला आहे, तिथून खुद्द लक्ष्मणाने दोन दोऱ्यांच्या साहाय्याने गंगा पार केली होती. पुढे त्याच जागी या आठवणीच्या स्मरणार्थ १८८९ मध्ये तागाचा पूल बांधला होता. पण १९२४ ला आलेल्या पुरात तो नष्ट झाला.

आणि त्यानंतर १९२९ साली या लक्ष्मण झुल्याच्या बांधकामाला सुरवात झाली. लोखंडी असलेला suspended पूल! जमिनीतुन कुठलाही आधार नसल्याने जसा झोपाळा हलतो, तसाच हा झुला थोडासा हलतो, म्हणून पूल न म्हणता त्याला झुला म्हंटलं जातं!

खाली वाहणाऱ्या गंगेपासून साधारण ७० फूट उंचीवर आणि ४५० फूट लांबीचा हा भव्य लक्ष्मण झुला अतिशय देखणा आहे!

सुरवातीला हा एकच झुला बांधण्यात आलेला.. त्यानंतर १९८६ मध्ये लक्ष्मण झुल्याहून साधारण २-३ किलोमीटर लांब आणखी एक भव्य झुला बांधण्यात आला, जवळपास ७५० फूट लांबीचा आणि सहा फूट रुंदीचा, ज्याचं नामकरण झालं राम झुला! हा राम झुला छान तिरंगी रंगात सजलेला आहे!

सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे या झुल्यांवरून जायला कुठलाही कर/तिकीट आकारलं जात नाही.

जर तुम्हाला हे झुले आहेत तसे बघायचे असतील तर लवकरात लवकर ऋषीकेशला जाऊन या, कारण येणाऱ्या काही काळात लक्ष्मण झुला बंद होण्याची किंवा त्याचं नूतनीकरण होण्याची शक्यता आहे. :(

तर!

सकाळी उठलो, आवरलं आणि पायीच निघालो!

आधीच्या भागात सांगितल्याप्रमाणे आमचं रहायचं ठिकाण घाटात होतं.. लाल खूण दिसते ते आमचं रहायचं ठिकाण!

तर तिथे घाटाने वळून खाली गेलं की तो रस्ता राम झुल्याकडे जायचा, आणि न वळता सरळ सरळ गेलं की तो रस्ता लक्ष्मण झुल्याकडे जायचा!  आम्ही त्या सरळ रस्त्याने चालू लागलो..तिथून सुरू करून मग लक्ष्मण झुला करुन पलीकडे जायचं ते पूर्ण अंतर पार करुन राम झुल्यावरून अलीकडे यायचं की मग प्रदक्षिणा होऊन मुक्कामी! असा बेत होता!

चालू लागलो..वातावरण खूप सुंदर होतं. आज थोडं थंडीला सरावलो होतो, त्यामुळे थंडीचे कपडे न चढवताच बाहेर पडलेलो!

पण खबरदारी म्हणून बॅगेत अशी सगळी सामग्री घेऊन निघालो होतो!

आसपासची दुकानं न्याहाळत आणि राफ्टिंगचा बोर्ड दिसेल तिथे चौकशी करत पुढे जात होतो. काही ठिकाणी छोटी मोठी खरेदी सुद्धा झाली!

इथे एका शॉर्टकट रस्त्यात खाली सुंदर छोटी छोटी दुकानं आहेत. अगदी नीटनेटकी लावलेली. आपल्याला काही घ्यायचं नसेल तरीही आत जाऊन सगळं बघण्याचा मोह काही आवरत नाही! तर अशी दुकानं बघत बघत पुढे जात होतो आणि एक वळण आलं. सरळ रस्त्याला धरुन गेलो असतो तर लक्ष्मण झुला लागला असता, पण विरुद्ध दिशेला एक चिंचोळा रस्ता खाली जात होता!

माझं नाक वाकडं असल्याने, मला अगदी नाकासमोर सरssळ जायची सवयच आहे!

लगेच त्या दिशेला वळलो..आणि..

क्रमशः

ऋषिकेश-मसुरी - भाग १

पाच सहा वर्षांपूर्वी मी ठरवलं होतं, की दर वर्षी महाराष्ट्राच्या बाहेर एका राज्यात जाऊन फिरुन यायचं..

त्याप्रमाणे या वर्षी म्हणजे २०२०च्या मे महिन्यात Unplanned हिमाचल ट्रिप करायचा प्लॅन होता. आणि तो अर्थात हिमालयाच्या बर्फात विलीन झाला!

मग साधारण सप्टेंबरच्या आसपास डोक्यात पुन्हा चक्र सुरू झालं की कुठे जाऊ शकतो..

कोकणात परवानगी नव्हती, गोकर्ण कडे मन झुकत होतं पण ट्रेन बंद होत्या, उत्तरेकडे मन झुकत तर होतं पण खिसा नको म्हणत होता!

पण अखेर नोव्हेंम्बर मध्ये ऋषिकेश आणि मसुरीला जायचं नक्की केलं!

नेहेमीप्रमाणे माझी मैत्रीण आणि मी..

मनाचा हिय्या करुन मुंबई देहरादून फ्लाईट बुक केलं आणि येताना मसुरी-दिल्ली आणि दिल्ली-मुंबई असा ट्रेन प्रवास नक्की केला..तेव्हा कुठे माहीत होतं ते फार महागात पडणार आहे! असो!

तर २३ तारखेला पहाटेच्या फ्लाईट ने देहरादूनला जायचं, त्यामुळे आम्ही मध्यरात्रीच एअरपोर्टला पोहोचलो..

अनेक लोकांनी घाबरवलं होतं की एअरपोर्टला खूप गर्दी असते ४ तास आधीच जा वगैरे पण खरंतर तशी खूप गर्दी नव्हती..सगळं वेळेत आटोपून आम्ही गेटजवळ जाऊन बसलो..फक्त बोर्डिंग खूप लवकर झालं आणि उतरताना सुद्धा बराच वेळ फ्लाईट मध्येच बसवून ठेवलं होतं, आणि त्यात ती face shield पूर्ण वेळ घालून बसल्याने डोकं धरलं होतं..त्याचा मात्र थोडा कंटाळा आला..पण ठीक हैं!

बाकी फ्लाईट दरम्यान मोहक सुर्योदयाचं दर्शन झालं..

आणि नंतर पिंजलेल्या कापसाच्या थरातून खाली येत

 आम्ही थेट देवभूमी उत्तराखंड मध्ये उतरलो!

बाहेर पडताच अंगावर सर्रर्रकन काटा आला कारण वातावरण एकदम थंड आणि त्यात वारा, त्यामुळे सगळ्यात आधी बाहेर ठेवलेलं जॅकेट चढवलं आणि बॅग्स घेऊन आम्ही एअरपोर्ट बाहेर आलो.

देहरादूनचं विमानतळ अतिशय छोटं आहे, त्यामुळे तिथे विशेष सुविधा उपलब्ध नाहीत. 

बाहेर आलो तर प्रीपेड टॅक्सी, ओला, उबर इत्यादी महागडे पर्याय होतेच..

पण अर्थात आमच्या ट्रिप्सचा हा महत्वाचा भाग असतो की जिथे अनावश्यक आहे तिथे खर्च टाळणे.

त्यामुळे आधी गूगल बाबाच्या सहाय्याने research केल्यामुळे मला हे माहीत होतं की साधारण एक दीड किलोमीटर बाहेर चालत गेलं की मेन रोडवरुन रिक्षा मिळतात. त्यामुळे आम्ही आधी तिथल्या सगळ्या पर्यायांचे भाव विचारले, व ते अवाजवी असल्याने आम्ही सामानासकट बाहेर चालायला लागलो.

 थंडी प्रचंड जाणवत होती त्यात रात्रीपासून निघालेलो आणि विशेष खाल्लं नसल्याने थंडी जास्तच जाणवत होती. सुदैवाने साधारण अर्धा किलोमीटर चालून गेल्यावरच तिथे काही टॅक्सिचालक उभे होते. त्यांनी आम्हाला लगेचच विचारलं व जवळजवळ प्रीपेड टॉक्सिच्या अर्ध्या भावात आम्हाला न्यायला तयार झाले. रिक्षातून गेलो तर एकतर रिक्षा मिळायला लागणारा वेळ आणि त्यात पुन्हा प्रचंड वारा सोसत जाणं आलंच, त्यामुळे तिथे आणखी काटकसर न करता आम्ही टॅक्सी केली आणि सरळ ऋषिकेशकडे रवाना झालो.

ओला-उबर स्वस्तात मिळाली तरी ड्रायव्हर चांगला असेलच असं नाही. पण टॅक्सी करताना, नजर अनुभवी असेल तर माणूस हेरुन घेता येतो. त्याप्रमाणे आमचा टॅक्सीचालक अगदी चांगला निघाला! पुढे सुद्धा त्याने आम्हाला मदत केली, ते तुम्ही पुढे वाचालच!

तर टॅक्सीत बसल्यापासून नेहेमीच्या सवयीने लागणारी सगळी माहिती म्हणजेच अगदी हवामानाच्या अंदाजापासून  खाद्यवैशिष्ठ्यापर्यंत सगळं त्याला विचारुन घेतलं. आणि साधारण अर्ध्या-पाऊण तासात आम्ही आमच्या निर्धारित स्थळी म्हणजे Zostel Rishikesh 2.0 येथे पोहोचलो!

ह्याची सुद्धा एक गंमत आहेच. Rishikesh मध्ये जे मूळ zostel होतं ते दुरुस्तीखाली असल्याने तिथे बुकिंग करता येत नव्हतं. त्यामुळे नाईलाजाने आम्ही दुसऱ्या एका ठिकाणी रूम रिझर्व्ह करुन ठेवली होती. (नुसतं रिझर्व्ह करणं म्हणजे पैसे तिथे पोहोचल्यावर देणं, आणि बऱ्याचदा त्याला फ्री कॅन्सलेशन सुद्धा असतं.) तर अशी रूम रिझर्व्ह केलेली.

आणि आम्ही निघायच्या २-३ दिवस आधी ऋषिकेश मधल्या या दुसऱ्या zostelचं अनावरण झाल्याचं कळलं!

मग काय! त्वरित तिकडचं कॅन्सल करून इकडे बुकिंग करून टाकलं!

त्यात आणखी एक मेख अशी की, या zostel franchisee ने lockdown दरम्यान काही ऑफर दिल्या होत्या. त्यातली एक ऑफर अशी होती की काही दिवसांचं बुकिंग आधीच विकत घ्यायचं..म्हणजे समजा आपण 5 रात्री घेतल्या तर आयुष्यभरात तुम्ही केव्हाही एखाद्या zostel मध्ये जाऊ इच्छित असाल तर तिथे तसं कळवून हव्या तीतक्या दिवसांचं बुकिंग redeem करु शकता. तेव्हा मला 3700 रुपयांना १० दिवस अशी स्कीम मिळाली होती त्याचा एकदम फायदा झाला! (आत्ता सुद्धा ही स्कीम चालू आहे, पण आत्ताचा भाव ५५०० ला १० रात्री असा आहे!)

तर…आम्ही पोहोचलो, सगळ्या formalities पूर्ण केल्या व डॉर्म मध्ये गेलो. अंघोळी केल्या, घरी फोन केले आणि परंपरा म्हणून घरून आणलेले ठेपले, लाडू, चिवडा असा नाश्ता केला!

शक्यतो पहिल्या दिवशीचा नाश्ता घरचा करावा, प्रवासाचा थकवा असतो, वणवण फिरुन खात्री नसलेलं काहीतरी खाण्यापेक्षा घरचं चविष्ट, पौष्टिक बसल्या जागी खावं, सुरवात उत्तम होते!

पूर्ण सुट्टी नव्हती, work from home होतं त्यामुळे थोडंसं काम केलं मग चार माजल्यांचं zostel पूर्ण बघून आलो. 

आणि तिथल्याच कॅफे मध्ये जेवलो. जेवल्यावर एक छान गुर्गटून एक झोप काढली! व दुपारी बाहेर पडलो..

त्या दिवशी रात्री आम्हाला माझ्या आईच्या विद्यार्थिनीकडे जेवायला जायचं होतं. त्यामुळे तिच्या रहाण्याचे ठिकाण मॅप वर बघून त्या दिशेला वाटेत बघण्यासारखं काय आहे हे बघून आम्ही पायी निघालो. आम्ही रहात होतो ते ठिकाण तिथल्या छोट्याश्या घाटात असल्याने चालताना दक्षतेने चालावं लागत होतं. एक वळण गेल्यावर उताराच्या रस्त्यावर आम्ही चालत होतो आणि डावीकडे झाडांच्या मधून अगदी बारीक pure sea green रंग दिसला

 तशी पावलांची गती वाढली आणि थोडंच पुढे गेल्यावर डाविकडे खाली गंगा मातेचं दर्शन झालं..इतका आनंद अनेक अनेक दिवसांनी मला होतं होता! तो रस्ता होता राम झुल्याकडे जाणारा.. थोडं पुढे गेल्यावर समोर राम झुला दिसतच होता. तिथे रस्त्यात दोन शॉर्टकट लागतात झुल्याकडे जाणारे. बऱ्याच पायऱ्या असलेले चिंचोळे रस्ते आणि त्यावर खूप माकडं!

झुल्यावरून पलीकडे जाण्याइतका वेळ नसल्याने आम्ही सरळ चालत राहिलो आणि पुढे रस्त्यालगतच घाटावर जायचा मार्ग सापडला. घाटावर खाली गेलो..तोपर्यंत सूर्यास्त होऊन गेला होता. हळूहळू प्रकाश मावळत होता आणि आम्ही गंगेचं सौंदर्य बघत होतो!

साधारण ८-९ महिने पूर्णतः चार भिंतीत, सिमेंटच्या जंगलात कोंडमारा झाल्यानंतर साक्षात गंगेसमोर जाऊन उभं रहाणं म्हणजे रणरणत्या उन्हात वळीवाच्या पावसाने मिळणारं समाधानच जणू! त्याहीपेक्षा कितीतरी अद्भुत आणि विलक्षण!

तसं बघायला गेलं तर काय विशेष..? वाहतं स्वच्छ पाणीच ते..

पण गंगा एवढा उच्चार झाला तरी काय पवित्र वाटतं! किंबहुना उलटपक्षी तिथे जाऊन बघितलं की लगेच कळतंच ही गंगामय्याच असणार!

तर आम्ही तिथे बसलो..तो शत्रुघ्न घाट होता..आणि तिथे गंगा आरती सुरु झाली! 

इतकी सुंदर आरती झाली की मन अगदी पहिल्याच दिवशी भरुन पावलं! तीन युवक पुजारी हातात ते प्रचंड आरतीचे दिवे घेऊन विशिष्ट पद्धतीने पण अगदी सुसूत्र असं ते नाचवत होते! ती आरती झाली आणि आम्ही मार्गस्थ झालो..कारण पुढे अर्धा तास प्रवास करुन नवीन जागी जायचं होतं!

तिथे जवळच टॅक्सी स्टँड आहे, त्याच्या बाहेर गेलो तर एक माणूस हरिद्वारला सवारी घेऊन जात होता..आमचं ठिकाण त्याच मार्गावर असल्याने आधी नाही नाही म्हणत शेवटी तो आम्हाला न्यायला तयार झाला! तिथे त्या share गाडी/रिक्षा/जीपला 'विक्रम' असं म्हणतात! ह्या गाडीची गंमत आहे..जशी शहराबरोबर बोली भाषा बदलते तसंच हिचं नावही बदलतं!

कधी जीप, कधी टमटम, कधी विक्रम तर कधी थेट डुक्कर सुद्धा म्हणतात!

तर अशा विक्रम मध्ये बसून ऋषिकेश दर्शन करत आम्ही त्या ताईकडे पोहोचलो..

क्रमशः 

Connecting Connections!

To connect, is to bring together!

A connection is established when two things are linked or associated together!

But what if all these connections are again connected?

That is what I meant by connecting connections!

So here I am writing about a beautiful experience we had yesterday, that is on 25th of August 2020, of course virtually (maybe secretly thanking the pandemic situation in mind.)

The concept was of Kedar Naphade dada who is a senior disciple of Pt.Tulsidas Borkar guruji and is currently located in New Jersey. The idea was to take a week, schedule 4 sessions of two hours each, per day and include people or students all over the world in their preferable time slots, grouping them in 4 per session. 

Each session was very well articulated, the structure being -

Everyone joining over video call, firstly discussing about what is to be practiced and then taking a specific taan/alaapi/alankar/palta and practising it for 10 minutes by muting themselves. Then after 10 minutes each one is to demonstrate one by one how they practiced, the fingering used etc. 

 Again taking a goal and proceeding for next 10 minutes..this was the basic structure.

Kedar dada fondly called it 

 "Harmonium Hangout: Wicked Workout Week" 

 Or the

 "सुर-मय  सह-संवादिनी-साधना सप्ताह शिबिर"

I was a little intimidated being a novice amidst all these "दादा लोक" (as I love to call all of them). But Kedar dada saw to it that I joined..and I can't thank him enough!

So coming back to the title of this write-up..what were the connecting connections?

Firstly all the people participating were based in 

  New Jersey, Boston, Toronto, Mumbai, Thane, Pune, Bangalore, Koteshwar (Karnataka) and Raigad (Maharashtra)! 

We connected geographically!

Then we come to the participants, right from me (who must be the junior most) to Sudhir dada, Kedar dada or Ravindra ji who have decades of experience in the field and vast knowledge which I need not mention, all were at the same level trying to practice a particular taan/palta..

 Some were direct students of Borkar Guruji, some were students of Kedar dada, Sudhir dada and Siddhesh dada..but did it make any difference? 

Not at all!

Here we connected generations!

Did everyone have the same mother tongue?

No. Right from Marathi to Kannada to English, we all managed to converse well having bits of hindi as well!

Here we connected emotions inspite of the Language differences!

Yesterday's session was based on Jod Raagas which is a connection of two Raagas! 

As Sudhir dada enlightened us newbies जो राग जोडी से चलते है वो जोड राग!

Here we connected Raags! 

Borkar guruji was well recognized for his humor!

कोटी करावी ती गुरुजींनीच!

It seems all his students have taken the quality of Guruji and Ravindra ji added to it! What a session full of Puns we had, Hillarious! 

Here we bridged Humor!

After every 10 minutes and individual demonstrations a lot of discussion took place about chalan of a Raag, specifically Jod raag, the fingering techniques etc.

Here we connected thoughts!

And last, and the best!

We connected gharanas!

Were they all disciples of Borkar Guruji?

No..almost all were of Guruji's tradition, but Ravindra Katotiji who is a very senior Harmonium Player and is a senior disciple of the great Rambhau Bijapureji.

In Hindustani Classical Music the 'घराणेशाही' is always highlighted as the negative part of classical music. Right from the iconic play "कट्यार काळजात घुसली" to the very recent web series named Bandish Bandits, none is an exception. 

But I can proudly say that this

"Harmonium Hangout: Wicked Workout Week" or the "सुर-मय  सह-संवादिनी-साधना सप्ताह शिबिर" is an exception.

Here we didn't restrict people from participating on any basis, right from their guru gharana to their age or their experience.

Infact in yesterday's session Kedar dada specially asked Ravindra ji to demonstrate a raag composed by him named AtalMalhar!

And also discussed about Bijapureji's left hand technique. (followed by Puns of feeling of being "Left-out" etc!)

So getting to the point, connecting each others music, and taking the good from every style is what we, the younger generation is learning from our elder gurubandhus..

संस्कार संस्कार म्हणतात ते याहून वेगळे काय असतात?!

गुरुजींची शिकवण, या सगळ्या ज्येष्ठ गुरुबंधूंची अपार मेहेनत आणि आमच्या सागळ्यांप्रति आणि संगीताप्रति असलेल्या प्रेमाने मन भरुन गेलंय! 

बरेच दिवस अनेक गोष्टींमुळे बॅटरी लो झालेली, ती काल फुल्ल चार्ज झाल्यासारखं वाटतंय! आजच्या सेशन मधे पॉवर बँक सुद्धा चार्ज करुन घेईन म्हणते!

आणि तूर्तास इथेच थांबते!

©कांचन लेले

व्रतस्थ...

असेही व्रतस्थ..

प्रिय डायरी,

आज खूप दिवसांनी तुझ्याकडे आले म्हणून रुसली नाहीयेस ना गं..?

पण तुलाही सांगितलं होतंच की..आमचं लग्न ठरल्याचं..

त्यामुळे तुझ्याशी कमी आणि त्याच्याशीच बोलणं जास्ती व्हायचं...तेवढं तर घेशीलच की समजून...

लग्नाची तारीख अशी दोन महिन्यावर आली असताना हा कोरोना येऊन ठाण मांडून बसलाय..कुठे जाणं नाही, कुणाला, म्हणजे अगदी अमितलाही भेटणं नाही..खरेदी नाही, निमंत्रणं नाही..काही काही नाही..

आणि त्यात जीवाला सतत घोर..माझं ऑफिस सुरू नाहीये, मी घरूनच काम करतीये..आई-बाबा सुद्धा घरीच आहेत...पण आता एवढं एकच घर नाही ना माझं..?

अमित रोज कामावर जातोय..सुट्टी वगैरे सब झूठ..कधीकधी तर ऑफिस मध्येच रहातोय..ठिकठिकाणी जाऊन लोकांची परिस्थिती  पडताळतोय..अगदी हॉस्पिटलमध्ये जाऊन डॉक्टर्सची मुलाखत सुद्धा घेतोय..काय करावं अशा वेळी..? जीवाला घोर लागणार नाही तर काय..?

मग तर लग्नाची तारीख उलटून गेली तरी स्वस्थ बसून राहण्याशिवाय दुसरं काही करता आलं नाही...त्या दिवशी फक्त अमित ऑफिसला जाताना मित्राची बाईक घेऊन बिल्डिंग खालून गेला..काही मिनिटं थांबला..ती नजरानजर झाली तेवढीच...तो सुद्धा इतका लांब होता की हेल्मेट-मास्क यांच्या कचाट्यात डोळ्यातले भावही बंदिस्त झालेले जणू..इतक्या लांबून दिसलेच नाहीत...आमच्या बिल्डिंगमधे एक जण पॉसिटीव्ह आल्यामुळे बिल्डिंग सील केलेली..

अगदी हातातोंडाशी असलेला घास, पण घेता काही आला नाही...

 काल त्याच्या एका कलीगचा रिपोर्ट पोसिटीव्ह आला..

 उद्या अमितची टेस्ट होणारे..सध्या पूरतं एका हॉटेल मध्ये quarantine केलंय त्याला..फोनचा चार्जर सुद्धा न्यायचा राहिला..त्याने एक शेवटचा मेसेज केलाय फक्त..आणि त्यातही तो म्हणतोय "डोन्ट वरी, I will be fine" 

 कुठून आणतो एवढा धीर..? तोच जाणे..आता सगळं दोन दिवसांनी टेस्टचा रिपोर्ट आल्यावरच कळेल..तोपर्यंत चार्जर पोहोचवायची व्यवस्था होत्ये का बघत्ये आहेच मी..पण तरी...शांतता काही मिळत नाही..आपलं माणूस डोळ्यासमोर असलं तर काहीही एकत्र सहन करु शकतो आपण..पण तो इतका लांब, एकटा आहे हा विचारच मन खातोय..

 घरात सुद्धा टेन्शनच आहे..त्यामुळे कुणाशी बोलून मन मोकळं करू..?

 फक्त आता कान असुसलेत ते त्याच्याकडून टेस्ट निगेटिव्ह आल्याचं ऐकायला...आणि मग मी त्याला स्पष्ट सांगणारे..गपचूप घरी बसायचंय..नोकरी नको नी काही नको..आपलं घर आपली माणसं काळजीत टाकून काय करायची नोकरी..? कुठे घेऊन जायचा तो पैसा..?

 (स्वतःशीच खिन्न हसली)

 मग त्यावर तो शांतपणे म्हणेल..माझी नोकरी ही फक्त पैशासाठी नाहीये...हे मी घेतलेलं व्रत आहे असं समज हवंतर.. 

ही चर्चा काही पहिल्यांदा नाही होणार आमच्यात..गेल्या दोन तीन महिन्यात अनेकदा झाली आहे..भांडणं सुद्धा यावरूनच झाली आहेत..पण शेवटी खोल कुठेतरी मलाही माहीत आहे, आज अनेक लोकांचा तो आधार आहे..तो आणि त्याच्यासारखे असंख पत्रकार आणि त्यांची टीम..

आज ते आहेत, म्हणून आम्ही घरात बसून सर्व समाचार अगदी गरमागरम चहा पीत ऐकत आहोत..

त्यांना मात्र चहा-पाणी-ऊन-पाऊस-उपास-तापास कसली कसली तमा नाही..भय नाही, तक्रार नाही..आबाळ झाली तरी खंत नाही..कोरोना येवो, नाहीतर निसर्ग वादळ..यांचा झंझावात कायमच..कारण ते आहेत त्यांच्या व्रताशी बांधलेले व्रतस्थ..

©कांचन लेले